CLAIR DE LUNE

Breakfast at Tiffany’s (1961) là một trong những phim kinh điển nằm trong watchlist mà tôi chần chừ mãi cho đến ngày cuối cùng của năm ngoái mới mở lên xem. Thú thật trước khi xem phim này, tôi đã nghĩ nó chỉ là một rom-com kinh điển với những biểu tượng thời trang như chiếc đầm đen Givenchy, chuỗi ngọc trai và chiếc tẩu thuốc dài của Audrey Hepburn mà tôi đã lướt thấy quá nhiều trên mạng xã hội. Tôi đã không mong đợi gì nhiều ở nó ngoài mục đích giải trí đơn thuần vì lúc bấy giờ tôi chỉ cần một tác phẩm điện ảnh đơn giản để tâm trí tôi trở nên nhẹ nhàng nhất có thể. Và chính sự không mong đợi này đã mang đến cho tôi rất nhiều bất ngờ và khiến tôi càng yêu các tác phẩm kinh điển hơn.

The Mean Reds và thánh đường bình yên Tiffany’s

Bộ phim lấy bối cảnh tại thành phố New York, với Paul Varjak (George Peppard), một nhà văn trẻ đang rơi vào bế tắc sáng tác, chuyển đến căn hộ cùng tòa nhà với Holly Golightly (Audrey Hepburn). Về cơ bản, Paul và Holly là hai kẻ lạc lối, cùng nương tựa vào sự bao bọc của người khác để sinh tồn giữa lòng đô thị xa hoa. Nhưng ẩn bên dưới lớp vỏ lãng mạn nhẹ nhàng, bộ phim thực chất không thuần túy nói về tình yêu. Nó nói về nỗi sợ – nỗi sợ bị ràng buộc, sợ bị tổn thương, và trên hết là nỗi sợ phải đối mặt với chính bản thân mình.

Holly Golightly, nhìn bề ngoài, là mơ ước của biết bao cô gái: trẻ đẹp, quyến rũ, bí ẩn, sống trong căn hộ nhỏ nhưng luôn xuất hiện tại những bữa tiệc lớn nhất thành phố. Cô không làm gì cả, hay đúng hơn, không ai biết cô làm gì. Cô tồn tại như một hiện tượng, như thứ ánh sáng lấp lánh mà ai cũng có thể nhìn ngắm nhưng không một ai nắm bắt được.

Holly tiệc tùng thâu đêm, sống trong căn hộ trống trải với những chiếc vali chưa từng dỡ và nuôi một chú mèo mà cô nhất quyết không chịu đặt tên. Tất cả đều là cơ chế tự vệ cực đoan của một cô gái sợ ràng buộc. Holly tin rằng nếu không gắn kết với ai, cô sẽ không bao giờ phải chịu đựng cảm giác bị bỏ rơi, nếu không sở hữu bất kì thứ gì, cô sẽ không phải trải qua cảm giác mất mát.

Ngay cả cái tên Holly Golightly cũng là một dụng ý nghệ thuật của nhà văn Truman Capote khi sáng tạo ra nhân vật này. Holly là tên một loại cây hoa nhựa/cây nhựa gai, đại diện cho vẻ đẹp tươi tắn, đầy sức sống nhưng cũng có gai nhọn để tự vệ. “Golightly”- được ghép bởi “Go” (đi) và “Lightly” (nhẹ nhàng, thong dong), phản ánh mong muốn sống một cuộc đời không ràng buộc, không trách nhiệm và không thuộc về bất kỳ ai của cô.

Thế nhưng, cái tên này lại đối lập một cách cay đắng với thực tế tâm lý nhân vật. Đằng sau sự nhẹ nhàng đó là một tâm hồn vô cùng nặng nề với những vết xước quá khứ (gia đình nghèo khó, kết hôn năm 14 tuổi, anh trai tử trận). Cô buộc phải lướt đi một cách nhẹ nhàng, không để lại dấu vết và không bị ai hay điều gì níu chân, vì cô sợ rằng nếu cô dừng lại hay đặt quá nhiều tâm tư vào một điều gì đó, cô sẽ bị tổn thương đến mức không thể đứng dậy được nữa.

Holly sợ bị bỏ rơi đến mức cô đã tự từ bỏ mọi thứ trước. Cô rời bỏ người chồng lớn tuổi ở vùng quê, không phải vì cô không có tình cảm, mà vì ở lại đồng nghĩa với việc cô sẽ mất đi toàn bộ tương lai, không thể thực hiện ước mơ, không thể sống cho bản thân mình, và chính sự giam cầm đó sẽ lại càng dẫn đến tổn thương nhiều hơn cho chính cô lẫn người chồng cũ. Cô xây dựng cuộc đời tại New York như một màn trình diễn: không có địa chỉ thật, không có tên thật, không có mối quan hệ nào đủ sâu sắc để cô bị tổn thương.

Con mèo không có tên là chân dung tự họa của Holly: “Tôi không cho nó tên bởi vì chúng tôi không thuộc về nhau.” Cô nói điều đó nhẹ nhàng, như thể đó là sự khôn ngoan chứ không phải sự phòng thủ. Nhưng đó là lớp bảo vệ dày nhất mà cô có: từ chối đặt tên, từ chối tạo ra sự ràng buộc, để khi mọi thứ tan vỡ, cô có thể nói với mình rằng không có gì thật sự mất đi.

Nhưng sự trốn chạy đó khiến cô tự đẩy mình vào trạng thái tâm lý chới với mà cô gọi là The Mean Reds – nỗi sợ mơ hồ rằng một điều tồi tệ sắp ập đến, hay cảm giác hoảng loạn khi nhận ra mình hoàn toàn cô độc.

Và chính tại Tiffany’s – cái cửa sổ trang sức nơi cô đứng nhìn vào buổi sáng sớm với ly cà phê và chiếc bánh sừng bò trên tay, không phải là biểu tượng của sự giàu có hay tham vọng. Đó là biểu tượng của sự bình yên mà Holly không biết cách tìm ở bất kỳ đâu khác. Bởi vì “Không có gì xấu có thể xảy ra với bạn ở Tiffany’s.”

Paul Varjak – Tấm gương phản chiếu của Holly Golightly

Paul cũng trú ẩn trong một cuộc đời hào nhoáng nhưng giả tạo: tự nhận là nhà văn nhưng không sáng tác, sống dựa vào sự chu cấp của một phụ nữ giàu có, tồn tại trong căn hộ đi thuê như một chi tiết phụ mờ nhạt trong cuộc đời người khác. Paul và Holly ở cạnh nhau không phải vì tình yêu sét đánh, mà vì biết rằng đối phương cũng sống một cuộc đời chênh vênh giống mình. Cả hai đều không biết mình là ai, không biết mình thực sự muốn gì, và đều đang trốn chạy khỏi một quá khứ mà họ chẳng bao giờ dũng cảm đối diện.

Điều Paul mang đến cho Holly không phải là một cuộc đời mới, mà là khả năng nhìn thấy cô phía sau tất cả những lớp vỏ ấy. Và Holly cũng làm điều tương tự với Paul. Cô nhìn thấy sự trống rỗng phía sau vẻ ngoài bình thản, nhìn thấy một người đàn ông đang trì hoãn cuộc đời mình bằng cách giả vờ rằng mình đã lựa chọn nó. Ở bên Holly, Paul không còn có thể dễ dàng đóng vai người ngoài cuộc. Anh buộc phải tự hỏi mình thực sự muốn gì, và liệu anh có đủ can đảm để sống với câu trả lời đó hay không.

Đó là lý do vì sao cảnh cuối cùng của bộ phim không phải là một cảnh “giải cứu”. Không ai cứu ai cả. Paul không biến Holly thành một người khác, và Holly cũng không biến Paul thành một nhà văn thành công hay một người đàn ông hoàn hảo. Họ lựa chọn nhau khi không còn gì để biểu diễn. Đó là thông điệp duy nhất về tình yêu mà tôi có thể nhìn thấy ở bộ phim này: tình yêu không phải là tìm được một người có thể hoàn thiện mình, mà là một người khiến mình không còn muốn tiếp tục chạy trốn khỏi chính mình.

Trong tiểu thuyết, Holly Golightly là một nhân vật mơ hồ hơn rất nhiều so với trên màn ảnh, và Truman Capote để cô tiếp tục lang thang ở đoạn kết. Cô biến mất, không ai biết liệu rằng cô đã tìm được người đàn ông khác để nương tựa hay thật sự có được tình yêu mà cô hằng mong ước. Nhưng Hollywood năm 1961 không chấp nhận điều đó. Họ cần một cái kết có hậu, cần Holly được tìm thấy, được yêu, được giữ lại. Tôi không phủ nhận rằng về mặt cảm xúc, cái kết ấy mang đến cảm giác rất thỏa mãn và giúp nó trở thành comfort movie kinh điển. Tuy nhiên, cá nhân tôi lại thích phiên bản Holly phải tự chọn, dù lựa chọn đó đau đớn và không có gì đảm bảo, hơn là được cứu bởi tình yêu.

Tôi tin rằng ai trong chúng ta cũng từng ít nhất một lần giống như Holly: tự dựng lên một vỏ bọc bất cần, trốn chạy sự gắn kết vì sợ bị bỏ rơi, và luôn giữ cho mình một chiếc vali mở sẵn trong tâm trí. Và tôi cũng tin rằng, chúng ta đều cần một thánh đường cho riêng mình – một nơi chốn tĩnh lặng và bình yên đến mức ta có thể nói rằng, ở đó sẽ chẳng có điều tồi tệ nào có thể xảy ra.