Clair de Lune

Có hai lý do tôi chọn đọc quyển sách này. Thứ nhất là tựa đề có từ “cô độc” – điều mà tôi luôn bị ám ảnh kể từ lúc tôi biết đọc một cách thật sự là gì. Thứ hai là chủ đề về người cha. Khi đọc những dòng đầu tiên của Paul Auster viết về cha mình, tôi biết rằng tôi và tác giả đã giao nhau ở một điểm nào đó.

Đây không phải là một quyển sách thú vị, thậm chí vô cùng nhàm chán đối với rất nhiều người, tôi có thể khẳng định như vậy. Điểm của nó trên Goodreads chỉ có 3.76/5 (mà từ lâu rồi tôi không còn chọn sách để đọc dựa trên điểm ở Goodreads nữa), với hầu hết các bình luận đều cho rằng nửa sau của quyển sách chỉ là những câu chuyện vụn vặt được chắp vá một cách rời rạc. Vì lẽ đó, nó không phải là một quyển sách dễ đọc. Nhưng chính cái sự nhàm chán và khó nhằn đó đã khiến tôi đọc quyển này ba lần, trầm mình trong tất cả những suy tư và cái phức cảm về người cha mà tôi luôn phải vật lộn. Rất nhiều dòng đã được đánh dấu và ghi chú, rất nhiều trang khiến tôi phải giở ra đóng vào nhiều lần để có thể tiến sâu vào cái lãnh địa của sự cô độc mà Paul Auster đã dẫn dắt, cái lãnh địa khởi sinh từ lúc nào không ai hay biết, và in hằn dấu chân của những người đàn ông từ thế hệ này sang thế hệ khác.

“Mỗi cuốn sách là một hình ảnh của sự cô độc. Đó là một vật thể hữu hình người ta có thể cầm lên, đặt xuống, mở ra đóng lại, và những từ ngữ thể hiện lại sự cô độc của một con người trong nhiều tháng, nếu không phải nhiều năm, vì thế mỗi từ ngữ người ta đọc trong một cuốn sách có thể nói với họ rằng họ đang đối diện với một mảnh của sự cô độc ấy.” – Trang 214, Paul Auster đã viết như vậy. Tự thân quyển sách này cũng chính là hình ảnh của sự cô độc – của Paul Auster, của cha ông – Sam Auster, của ông nội ông – Harry Auster – người bị bắn chết bởi chính vợ mình. Tất cả đều cô độc bởi sự vắng mặt của người cha trong gần như cả cuộc đời. “Vắng mặt”, ở đây, không đơn thuần có nghĩa rằng “không tồn tại”, mà còn là tồn tại nhưng như một người vô hình – không có nhu cầu khẳng định nhân dạng, từ chối nhìn vào sâu bên trong bản thân, không niềm vui với cuộc sống hôn nhân, vô cảm với những thứ đẹp đẽ ở thế gian và sợi dây liên kết với những đứa con gần như đã đứt lìa.

Nhưng sâu bên trong chân dung của con người vô hình đó, họ là những người đàn ông khao khát sự công nhận. Khao khát đó gần như trở thành một nỗi ám ảnh, như một trái bóng cứ lăn tròn đều và họ chạy theo mãi dẫu không biết điểm dừng. Sam Auster mất cha khi mới 7 tuổi, thậm chí còn chẳng biết sự thật vì sao cha mình chết. Cả cuộc đời mình ông chỉ nhìn lên ba người anh, và ông gắn chặt cuộc đời mình với họ, không thể tách lìa cho đến khi chết. Ông là người làm việc chăm chỉ nhất, trung thành với những người anh em nhất nhưng lại ít được coi trọng nhất. Ông là đứa con cuối cùng rời người mẹ để ra ngoài sống độc lập, là đứa con bị bỏ lại đằng sau để chăm sóc cho bà, nhưng luôn giữ một khoảng cách, một thái độ thờ ơ nhất định đối với người đã sinh ra ông – người đã giết chết cha của ông.

Phức cảm cha và nỗi ám ảnh tìm kiếm sự công nhận tạo thành một cái vòng lẩn quẩn. Sang chấn thế hệ khiến cho Sam Auster lạnh nhạt với chính đứa con trai, đứa cháu nội và chối bỏ sự thật rằng đứa con gái của mình cần được điều trị tâm lý. Có lẽ vì ông vốn dĩ không biết tình phụ tử là gì, hay rộng hơn, tình yêu là gì, nên không thể yêu ai khác ngoài bản thân mình. Nhưng tôi cũng ngờ rằng ông có yêu thương bản thân mình một chút nào hay không. Hoặc có lẽ ông đơn thuần là một kẻ cô độc ích kỉ, và không thể làm được gì khác để nguôi ngoai nỗi đau ngoài việc khiến cái sự cô độc đó khởi sinh trong cuộc đời của những đứa con ruột. Để rồi trong cái lãnh địa cô độc của Paul, trong những trang Sách Của Ký Ức, anh tự tạo ra những nhân vật mang dáng dấp của người cha, để cố tạo nên sợi dây liên kết mỏng manh và mơ hồ giữa anh và họ.

Những mẩu chuyện vụn vặt ở phần 2 quyển sách, Paul viết như thể không cần người đọc phải hiểu. Người đã trải qua sang chấn tương tự sẽ hiểu ngay lập tức, người cảm thấy nhàm chán có thể buông bỏ quyển sách và rời đi. Chẳng hề gì, vì tự thân quyển sách này, một lần nữa, là hình ảnh của sự cô độc. Quá trình đọc nó không phải để hiểu, mà để phản tư và lục lọi ký ức. Cũng giống như Paul lục lọi đống đồ cũ trong ngôi nhà của người cha sau khi ông mất, không phải để kiếm tìm món đồ nào đó giá trị, hay để hiểu hơn về ông, mà để lục lọi những ký ức về ông, để tin rằng ông đã thật sự tồn tại và để chấp nhận sự thật đau đớn rằng ông đã chết. Thứ mà anh tìm thấy là thứ mà người cha mình chưa bao giờ có, hoặc chưa bao giờ biết rằng mình có – nhân dạng của một con người cần mẫn, thiếu tình thương và đồng thời chối bỏ tình thương, và quan trọng nhất, là tình yêu. Paul đã tìm thấy tình yêu, và nhận ra rằng anh đã bắt đầu viết câu chuyện này từ lâu, ngay cả trước khi cha anh qua đời.

Cô độc khởi sinh từ cô độc, và kết thúc ở chặng cuối hành trình người ta tìm thấy được tình yêu.