Clair de Lune

Tiếng Nhật có từ komorebi [木漏れ日], nghĩa đen là “ánh nắng xuyên qua kẽ lá”. Nhưng người ta nói rằng đây là một trong những từ không thể dịch được, bởi ý nghĩa thật sự của komorebi còn nhiều hơn thế. Đó là khoảnh khắc khi bạn đang ngồi hay nằm giữa những tán cây, nhìn thấy ánh sáng mặt trời chiếu qua những chiếc lá xào xạc và những cành cây đung đưa. Cái chuyển động nhẹ nhàng đó khiến bạn phải dừng lại, dành thời gian để quan sát và nhận ra vẻ đẹp của những điều nhỏ bé. Khi đó, bạn đã có mối liên kết sâu sắc với thiên nhiên. Khoảnh khắc đó càng trở nên đặc biệt bởi vì mỗi chuyển động của ánh nắng giữa những tán cây đều không giống nhau, tạo nên một hình ảnh độc nhất.

Khái niệm komorebi này chính là nội ngôn của Perfect Days, là phép ẩn dụ mà đạo diễn Wim Wenders sử dụng để khắc họa cuộc sống giản đơn nhưng không nhàm chán của ông Hirayama. Ban đầu, “Komorebi” cũng là tựa đề vị đạo diễn người Đức muốn đặt cho bộ phim.

Đơn độc và cô đơn luôn là khái niệm tách rời

Suốt 2 tiếng đồng hồ, chúng ta dõi theo cuộc sống thầm lặng của một công nhân lau dọn nhà vệ sinh công cộng ở Tokyo. Ông thức dậy khi trời còn tờ mờ, vệ sinh cá nhân, chăm sóc khu vườn nhỏ, khoác bộ đồng phục lên người, mua một lon cà phê trên máy bán hàng tự động trước nhà và khởi động chiếc xe chở đầy đủ dụng cụ lau dọn, thậm chí nhiều hơn mức cần thiết của một công nhân bình thường để đến chỗ làm. Mỗi ngày của ông bắt đầu bằng những giai điệu của thập niên 70, 80 được bật bằng chiếc băng cassette cũ kỹ và kết thúc bằng những trang sách của William Faulkner, Aya Koda hay Patricia Highsmith.

Các công trình nhà vệ sinh công cộng ở Tokyo nổi tiếng là hiện đại và độc đáo trong muôn hình vạn trạng. Nhưng người ta có thật sự nhìn và giữ gìn chúng như những tác phẩm nghệ thuật theo cái cách mà ông Hirayama làm mỗi ngày? Ông tỉ mẩn lau sạch từng ngóc ngách, kiểm tra các thiết bị có còn hoạt động tốt, thậm chí xếp tờ khăn giấy sao cho đẹp mắt và gọn gàng. Thật khó có thể tin được cái công việc bình thường này lại có thể trở nên duyên dáng đến như vậy. Chúng ta lặng im quan sát từng động tác đầy nhiệt huyết của ông, để rồi càng yêu mến và trân quý thêm những người lao động lặng lẽ làm đẹp cho cuộc sống bằng tất cả sự tận tâm và dĩ nhiên tốn không ít sức lực.

Khi cái quy trình lau dọn đó kết thúc trong buổi sáng, ta lại tiếp tục đồng hành cùng ông Hiroyama vào những công việc thường nhật và sở thích giản đơn khác. Buổi trưa, ông ngồi ăn chiếc bánh sandwich đạm bạc trong công viên, tận hưởng khoảnh khắc komorebi và nắm bắt nó bằng chiếc máy ảnh Olympus. Buổi chiều, ông trở về nhà để thay quần áo, đạp xe đến phòng tắm công cộng, sau đó đến tiệm ăn quen thuộc. Cái cách mà ông Hirayama tận hưởng ngày nghỉ cũng không có gì đặc biệt hơn. Ông dậy muộn một chút khi mặt trời đã ló dạng, tận hưởng ánh nắng rọi vào mặt và mở rộng cửa sổ để lắng nghe tiếng lá cây xào xạt. Sau đó ông đến một ngôi đền nhỏ, đến tiệm giặt công cộng, tiệm rửa film, tiệm sách và quán ăn của một bà chủ mà ông quý mến. Tất cả đều là những nơi chốn quen thuộc mà ông có lẽ đã gắn bó trong suốt hàng chục năm.

Cuộc sống của Hirayma đơn độc đến nỗi chàng đồng nghiệp trẻ tuổi hỏi ông “Sống đến từng tuổi này vẫn còn độc thân. Anh không thấy cô đơn à?”. Hirayama im lặng như mọi khi. Câu trả lời ông giữ cho riêng mình và để Takashi lẫn khán giả tự chiêm nghiệm. Ông đơn độc nhưng có thật sự cô đơn? Cô đơn làm sao được khi cuộc sống của ông được đong đầy bởi vẻ đẹp của thiên nhiên, nghệ thuật, tri thức, chánh niệm và lòng nhân ái âm thầm.

“Thế giới này được tạo thành từ nhiều thế giới, một vài gắn kết với nhau, một vài thì không”

Hirayama là một người kiệm lời, ông có thể im lặng cả ngày hay thậm chí nhiều ngày. Ông dùng những cái gật đầu hay nụ cười thay cho lời nói và chỉ lên tiếng với vài từ ngắn gọn khi thật sự cần thiết. Sự lặng lẽ của ông khiến ông gần như vô hình giữa những cư dân Tokyo trong bộ đồ công sở bóng bẩy, hoặc nếu người ta có nhận thức được sự hiện diện của ông, họ xem đó là sự bất tiện hay thậm chí khinh thường. Nhưng điều đó không quan trọng đối với Hirayama, bởi ông biết mình không thuộc về thế giới của họ, dẫu cho ông đã từng ở trong cái thế giới thượng lưu hơn thế rất nhiều. Thế giới của Hirayama giờ đây giản dị nhưng tuyệt đẹp, đẹp đến mức nhức nhối bởi ta đều biết rằng bóng ma của quá khứ vẫn không thôi đeo đuổi ông.

Hồi ức trở về với Hirayama trong những giấc mơ được biểu đạt bằng những hình ảnh trắng đen mơ hồ. Đó là những khoảnh khắc komorebi mà ông lưu lại trong tâm trí, là gương mặt của đứa cháu gái mà ông gặp lại sau một thời gian dài hay bóng hình của một người đàn ông và đôi mắt của một người phụ nữ dường như xa lạ.

Ta biết rằng thế giới của ông Hirayama thật ra không phải lúc nào cũng êm đềm và đầy thi vị ngay khoảnh khắc ông cúi đầu bật khóc khi cháu gái và em gái rời đi, khi nghe tin về gia đình mà ông đã chọn rời bỏ. Để xây dựng được thế giới cho riêng mình, ông đã phải trả giá bằng biết bao nỗi niềm và suy tư. Ông đương nhiên cũng không phải là một tu sĩ sống khổ hạnh mà vẫn biết thể hiện cảm xúc ưu phiền rất đỗi bình thường khi tưởng rằng đã để lỡ mất người phụ nữ mà mình yêu quý. Rồi ngay vài phút sau đó ta lại thấy người đàn ông này thuần khiết và giàu lòng trắc ẩn một cách đáng ngưỡng mộ khi ông cố mang đến niềm vui cho người chồng cũ của người phụ nữ mà ông yêu quý. Đó là khi ta biết rằng thế giới của ông Hirayama về bản chất vẫn là một phần trong toàn bộ cái thế giới rộng lớn này và làm sao thoát khỏi được những hỉ nộ ái ố hay quy luật sinh lão bệnh tử. Nhưng chính tâm thế của ông đối với những gì diễn ra trong cuộc sống mới khiến thế giới của riêng ông trở nên hoàn hảo: ông quan sát những thứ nhỏ bé tinh tế bằng đôi mắt, giữ cho thành phố sạch đẹp bằng đôi tay, đối xử với tất cả mọi người bằng lòng nhân ái và ôm trọn từng khoảnh khắc bằng tất cả trái tim mình.

Một ngày mới lại đến, ta lại nghe tiếng chổi quét lá quen thuộc và tiếp tục lạc vào thế giới nội tâm đầy sâu sắc của Hiroyama bằng trường đoạn những giọt nước mắt xen lẫn với nụ cười trên gương mặt ông khi ca khúc Feeling Good của Nina Simone ngân vang. Ta thấy một người đàn ông độc hành trên con xe cũ kỹ giữa con đường thênh thang khi mặt trời đang ló rạng. Và khi được ánh mặt trời soi rọi như một tia sáng mặc khải, người đàn ông đó biết rằng muộn phiền đã là của ngày hôm qua, bởi giờ đây lại là một ngày mới, một ngày hoàn hảo như mọi ngày.